vorm- en kleurkwaliteiten in de kunst
een fenomenologisch onderzoek naar het gebruik van vorm en kleur
Abonneren
Abonneer je nu voor nieuwe artikelen in deze categorie!
Abonneren
Abonneer je nu voor nieuwe artikelen op deze website!
Laatste reacties

 

  

 

Rembrandt is een van de belangrijkste schilders uit de 17de eeuw. Het schilderij "De Nachtwacht" is over de hele wereld bekend.

Rembrandt leefde van 1606 tot 1669. Hij maakte driehonderd schilderijen, waaronder veel zelfportretten, en driehonderd etsen en meer dan tweeduizend tekeningen.

In dit artikel beschrijven we het leven en het werk van Rembrandt. We laten de stijlverandering zien in het werk rond 1650. Deze stijlverandering kan worden toegeschreven aan planeetaspekten tijdens het leven van Rembrandt. Onderstaande overzichten dienen daarbij als leiddraad.


Onderzoek

In het fenomenologische onderzoek naar het vorm- en kleurgebruik in de beeldende kunst hebben we ons eerst gericht op de moderne kunst. In dat onderzoek is gebleken dat 'vormkrachten' tijdens de prenatale ontwikkeling van kunstenaars zichtbaar naar buiten treden in hun vorm van kunst, in het gebruik van vorm en kleur, in de expressie, in abstraktie, etc. Leonardo da Vinci zag hetzelfde bij zijn tijdgenoten, te lezen in zijn "Trattato della pittura". Johannes Itten, leraar aan het Bauhaus, zag eveneens overeenkomsten tussen zijn leerlingen en hun creatieve werk. Deze 'vormkrachten' hebben we in verband kunnen brengen met de 'planeetaspekten' tijdens de prenatale ontwikkeling. Op deze wijze hebben we een 'planeet' kunnen verbinden met 'vormkrachten', welke zichtbaar worden in het vorm- en kleurgebruik in de kunst.

Deze 'vormkrachten' gaan we nu ook bekijken bij enkele belangrijke kunstenaars uit het verleden. Het zijn Leonardo da Vinci, Michelangelo, en op deze plaats Rembrandt.

In een onderzoek naar de conjunctie tussen Uranus en Neptunus bleken de 'vormkrachten' van Uranus en Neptunus ook terug te vinden te zijn in de kunst. Het resultaat van dat onderzoek zijn we op dit moment aan het uitwerken.


Rembrandt van Rijn

Hieronder zien we een overzicht van de 'vormkrachten' / planeetaspekten bij Rembrandt in een vergelijking met zijn leven en zijn werk. Alle bijzonderheden staan horizontaal geplaatst aan weerskanten van de 'leeftijd/jaar' in het midden van het overzicht.


 

In het overzicht staan links alle planeetconjuncties tijdens de prenatale ontwikkeling van Rembrandt. De prenatale tijd kan worden omgezet naar 'leef'tijd, waarbij één maanomloop van 27,5 dag in de prenatale ontwikkeling overeenkomt met 7 jaren in de zich ontwikkelende biografie.

In de tweede kolom staan de progressies volgend op de geboorte, waarbij elke dag na de geboorte overeenkomt met één levensjaar.

In het midden staat de leeftijd en het jaar van Rembrandt.

En rechts zien we de actuele planeetstanden, de transits, met daarnaast enkele werken en belangrijke biografische elementen.

Alle gegevens zijn  op deze manier in de tijd met elkaar in verband te brengen.


Enkele onderwerpen daaruit worden uitgewerkt:

- de planeetconjuncties in het begin van de prenatale ontwikkeling

- de Zonsverduistering van 8 maart 1606

- de conjunctie van Uranus en Neptunus in 1650

- de Zonsverduistering van 2 september 1606



Planeetconjuncties in het begin van de prenatale ontwikkeling

De planeten Saturnus en Jupiter zijn de belangrijkste 'vormkrachten' voor de eerste dertig jaar in het leven van Rembrandt.

In het fenomenologisch onderzoek naar vorm- en kleurgebruik in de beeldende kunst zijn we deze twee planeten tegengekomen bij verschillende kunstenaars. De betekenis van deze twee 'vormkrachten'/planeten laat zich als volgt beschrijven.

Saturnus

De 'vormkracht' van de planeet Saturnus in de beeldende kunst zien we optreden in aard van de voorstelling, sterk bepaald door de waarneming, in de vorm en in de contour uitgewerkt, en in de moderne kunst vanaf 1911/1912 vooral in het toepassen van abstraktie, wat in het begin vaak een vormvereenvoudiging is geweest. Voorbeelden daarvan zijn: Piet Mondriaan, Wassily Kandinsky, Pablo Picasso, het Kubisme, .... Abstraheren betekent eigenlijk 'vereenvoudigen'.

Bij Rembrandt is deze 'vormkracht' van Saturnus vooral zijn aandacht voor de verschijningsvorm, de waarneming van de gekozen onderwerpen, de portretten, figuren, en de attributen, met daarin veel aandacht voor het detail en voor de stofuitdrukking.



In het bovenstaande portret van Maria Trip, gemaakt in 1639, zien we dat alle details scherp zijn uitgewerkt. Er is veel aandacht voor de stofuitdrukking, en details als sieraden.

 

Jupiter

In het onderzoek komt de 'vormkracht' van de planeet Jupiter vooral voor in onderwerpen als de levende natuur, mensen, portretten, landschappen, bomen. In de moderne kunst zien we deze 'vormkracht' terug in een organische vormgeving in de beeldhouwkunst. Voorbeelden daarvan zijn: het werk van Jean Arp, Henry Moore, ...

In de loop van het onderzoek zijn we de 'vormkracht' van Jupiter ook tegengekomen bij die kunstenaars die naast hun creatieve werk ook zijn gaan lesgeven, zoals Paul Citroen, Johannes Itten, e.a.

Bij Rembrandt zien we in de tijd dat er Jupiter aspekten optreden in zijn prenatale ontwikkeling, dat hij zijn eerste leerlingen had, Gerard Dou en Isaac de Jouderville.

 

De Zonsverduistering van 8 maart 1606

De tijd in de prenatale ontwikkeling laat zich in verband brengen met de tijd in de levensloop. Een Maanomloop (= 27.5 dagen) in de prenatale ontwikkeling komt overeen met 7 jaren in de levensloop. Dit samenlopen van prenatale tijd en leef-tijd hebben we in talrijke biografieën kunnen vaststellen. Rembrandt is daarin geen uitzondering.

De Zonsverduistering van 8 maart 1606 in de prenatale ontwikkeling van Rembrandt staat in verband met het jaar 1642. In het overzicht van de planeetaspekten kunnen we dat zien.

In 1642 kwam zijn vrouw Saskia te overlijden.

Zonsverduisteringen geven altijd grote veranderingen aan. We hebben daarvan inmiddels vele voorbeelden, allemaal fenomenologisch vastgesteld.

Bij Rembrandt veranderde er heel veel.  

Bij de geboorte van Titus in 1641, kwam een 'droge min' (kindermeisje) in het huis van Rembrandt. Het was Geertje Dircx, ongeveer 30 jaar oud, en al reeds weduwe.

Na de dood van Saskia in juni 1642 begon Rembrandt een verhouding met Geertje die duurde tot 1649. Rembrandt werd verliefd op haar en gaf haar een aantal ringen van zijn overleden vrouw Saskia. Ze leefden openlijk als man en vrouw. De schilder Houbraken  was zelfs onder de indruk dat Rembrandt was gehuwd met een 'boerinnetje uit Ransdorp', klein van stuk maar 'welgemaakt van wezen en poezel van lichaam'.

Toen enige jaren later, in 1647, er ook nog een huishoudster kwam, werden de verhoudingen nog ingewikkelder. Dit meisje, Hendrikje Stoffels, 21 jaar oud, werd ook het model van Rembrandt, en hiermee ontstond ook een verhouding.

In mei 1649 kregen Rembrandt en Geertje ruzie, waarschijnlijk als gevolg van zijn verhouding met Hendrikje.

Uiteindelijk moest Geertje het veld ruimen. Geertje Dircx daagde Rembrandt voor de rechter, omdat hij beloofd had haar te zullen trouwen. Rembrandt moest daarna Geertje alimentatie betalen.

Uranus invloeden op het leven van Rembrandt

Deze ingewikkelde vorm van samenleven tussen Rembrandt en Geertje Dircx zien we aangegeven door de transit van Uranus over de Ascendant, Maan en Mars in de geboortehoroskoop van Rembrandt.

Hendrikje Stoffels doet haar intrede in het huis van Rembrandt, in 1647, als Rembrandt in zijn progressies een Maan conjunct Uranus/Venus heeft. Dat maakt het voor Rembrandt extra ingewikkeld. In 1649 wordt de situatie onhoudbaar, en er ontstaat ruzie.

Het jaar 1649 wordt ook nog eens gekenmerkt door een Venus-Uranus conjunctie in de prenatale ontwikkeling van Rembrandt. Venus conjunct Uranus leidt meestal tot onvrede met de situatie, tot ruzie, tot scheiding. Venus conjunct Uranus is geen gemakkelijke stand. Deze conjunctie komt driemaal voor in de prenatale ontwikkeling van Rembrandt en staat ook nog eens in het 7de huis, het huis van de echtgenote, de levenspartner.


Onderzoek naar planeetconjuncties

In het onderzoek is veelvuldig gekeken naar de verschillende planeetconjuncties, als Jupiter/Saturnus, Jupiter/Pluto, Jupiter/Uranus, en meer.

We hebben ook gekeken naar de conjuncties tussen Uranus en Neptunus. Deze conjunctie komt elke 171 jaar voor. Terugrekenend:  in 1993, 1821, 1650 en 1479. Al deze jaargangen leverden interessant materiaal op. In dit onderwerp richten we ons op Rembrandt.

Hieronder zien we Rembrandt geplaatst tussen tijdgenoten, aangegeven met het geboortejaar en het jaar van overlijden.


 

We zien de conjunctie Uranus/Neptunus optreden in de 17de eeuw, in 1650.

Een aantal van de bovengenoemde mensen had de conjunctie Uranus/Neptunus als actuele planeetstand, als transit. Anderen, waaronder Jan Luyken, hadden de conjunctie als geboortestand.

Rembrandt heeft de conjunctie als transit gehad. En wel zo, dat eerst Neptunus over zijn Ascendant kwam, en over zijn Maan en over zijn Mars, in de jaren tussen 1637 en 1641. (zie daarvoor het bovenstaande overzicht van planeetaspekten van Rembrandt). Deze transit van Neptunus zal zijn 'verbeeldingskracht' hebben gestimuleerd. Zijn produktie van schilderijen en etsen en tekeningen was enorm.

Daaropvolgend kwam Uranus als transit over zijn Ascendant, Maan en Mars. Deze aspekten kwamen vooral tot uiting in zijn ingewikkelde manier van samenleven met eerst één vrouw, later zelfs twee vrouwen, ontstaan na het overlijden van zijn eerste vrouw Saskia.




 

De Uranus/Neptunus conjunctie van 1650 als 'vormkracht

In het onderzoek naar de betekenis van de Uranus/Neptunus conjunctie voor de beeldende kunsten, hebben we in vier tijdsperioden, 1993, 1821, 1650 en 1479, interessante voorbeelden kunnen vinden.

In de periode rond 1650 zien we in het werk van Rembrandt een duidelijke verandering.

Rembrandt lijkt met meer gevoel uitdrukking te geven aan zijn onderwerpen, zijn bijbelse thema's maar ook zijn portretten. In bovenstaande portretten van 'Oude Mannen' uit 1651, 1652 en 1654, zien we de ouderen zeer goed weergegeven in de doorleefde gezichten, in de houding. Ook het licht/donker versterkt het onderwerp. 

Verder zien we ook in de schilderwijze, dat Rembrandt zijn onderwerpen meer 'schetsmatig', met een 'lossere penseelvoering', losse 'faktuur', heeft uitgewerkt.

Deze 'vormkracht' van de Uranus/Neptunus conjunctie laat zich zien in de schilderwijze van Rembrandt in het onderstaande Portret van Jan Six, gemaakt in 1654.



Als we de schilderwijze van Rembrandt uit 1654 vergelijken met zijn schilderwijze uit 1639, dan zien we in het bovenstaande portret de details van de kleding, handen, handschoenen, mouwen veel vrijer, losser uitgewerkt.

Het portret van Jan Six laat zich goed vergelijken met het portret van Maria Trip, uit 1639.

We laten de verschillen hieronder zien.


  


     


We zien de duidelijk verschillen in uitwerking. De schetsmatige, bijna 'impressionistisch' te noemen detaillering in het portret van Jan Six, en de realistische, nauwkeurige weergave van de details in het portret van Maria Trip.



De Zonsverduistering van 2 september 1606

In de progressies, de planeetaspekten volgend op de geboorte, zien we in het overzicht een Zonsverduistering op 2 september 1606, welke datum iets zegt over het jaar 1655, als Rembrandt 49 jaar is.

Zoals reeds aangegeven, Zonsverduisteringen geven altijd ingrijpende veranderingen aan in een mensenleven, zo ook deze bij Rembrandt.

Het jaar 1655 was het jaar dat hij in 'financiële problemen' kwam. In de jaren die volgden, werden zijn bezittingen en zijn huis verkocht. Zijn vrouw richtte  samen met zijn zoon Titus een vennootschap op, dat de taak op zich nam om de schilderijen en de etsen en tekeningen van Rembrandt aan de man te brengen. Rembrandt kon zich dus geheel richten op zijn creatieve activiteiten, en werd niet langer lastig gevallen door eventuele schuldeisers.


Welke planeten stonden aan de hemel op 15 juli 1606

Het 'kosmogram' van Rembrandt mag natuurlijk niet ontbreken, in de volksmond 'horoskoop' genoemd. Het fenomenologisch onderzoek naar kosmobiologische elementen laat zien dat een 'geboortehoroskoop' wel iets zegt, maar zeker niet alles. Daarvoor is kennis van de prenatale ontwikkeling nodig. En ook de actuele planeetstanden geven interessante details. 

Toch willen we een paar zaken noemen die in de 'geboortehoroskoop' van Rembrandt manifest aanwezig zijn.

In de onderstaande figuur zien we de Zon in het zuidwesten staan, rechts van de Midhemel (MC). De planeet Venus, niet zichtbaar, want het is dag, gaat bijna onder in het westen (rechts), en in het oosten (links) komt de Maan en Mars bijna op. Van de zichtbare planeten staan Jupiter en Saturnus onder de horizon.

In de tijd van Rembrandt waren de planeten Uranus, Neptunus en Pluto nog niet ontdekt, maar stonden ze wel aan de hemel: Neptunus op de Midhemel, Uranus in het westen (rechts) en Pluto onder horizon.

Rembrandt van Rijn, 15 juli 1606, Leiden, om 15.00 uur, locale tijd


Een drietal zaken zijn interessant om nader te bekijken:

 - de Maan conjunct Mars op de Ascendant, in het 1ste huis

 - de Neptunus op het MC, in het 10de huis

 - de Venus conjunct Uranus in het 7de huis 


Maan conjunct Mars, op de Ascendant

In ons onderzoek naar vorm- en kleurgebruik in de beeldende kunst zijn we meerdere malen Mars-aspekten tegengekomen. We hebben voorbeelden van Maan conjunct Mars, Zon conjunct Mars en Mars op de Ascendant.

De 'vormkracht' die van Mars uitgaat, is altijd tekenachtig van aard. Het geeft aanleg voor tekenen in het algemeen, maar ook voor de grafische techniek 'etsen'. Een schilder als Picasso had ook Mars op de Ascendant. Deze kunstenaar tekende als de beste, maakte heel veel etsen, en zelfs in zijn schilderijen ging hij uit van de tekening.

In het voorbeeld van Rembrandt is dit aspekt, Maan conjunct Mars op de Ascendant, ook veelsprekend. Hij tekende heel veel, meer dan tweeduizend tekeningen. Hij maakte zijn hele leven lang etsen, zo'n driehonderd verschillende etsen in getal, alle afdrukken niet meegerekend.


Neptunus in het 10de huis

Het 10de huis zegt iets over het beroepsleven van de persoon. Bij Rembrandt heeft het ongetwijfeld te maken met zijn kunstenaarschap en met zijn religieuze thema's.

De 'vormkracht' van de planeet Neptunus kan overigens heel verschillende betekenissen geven. Deze betekenissen kunnen we lezen in een artikel over Neptunus, welke nog verder moet worden uitgewerkt. Resultaten daarin zijn allemaal fenomenologisch vastgesteld.


Venus conjunct Uranus in het 7de huis

Het 7de huis zegt iets over de echtgenotes van Rembrandt. De planeten in het 7de huis geven daar betekenis aan. De situatie die ontstond bij het overlijden van zijn eerst vrouw, heeft wel een Venus/Uranus karakter. Een vrije vorm van samenleven met Geertje was voor die tijd niet gewoon. De kerk maakte daar bezwaar tegen. Zeker toen ook nog eens Hendrikje bij Rembrandt introk, als huishoudster. Hendrikje is meerdere malen ter verantwoording geroepen, voor haar samenleven met Rembrandt.

Dit aspekt 'Venus/Uranus' zagen we ook reeds in de progressies. In het jaar 1647, als Hendrikje haar intrede als huishoudster doet in het huis van Rembrandt, heeft Rembrandt een 'progressieve Maan conjunct deze Venus/Uranus conjunctie'.


Conclusies

Het geheel overziend kunnen we concluderen dat ook bij Rembrandt duidelijk kosmobiologische elementen een rol hebben gespeeld, in meer algemeen menselijk zin in zijn huwelijk en beroep, maar zeker ook in zijn stijl van schilderen.

Alle belangrijke gegevens nog eens op een rij.

 - het overlijden van zijn eerste vrouw Saskia

 - zijn faillisement

 - zijn samenlevingsvorm met verschillende vrouwen

 - zijn verandering in stijl rond 1650

 - zijn grote aandacht voor het tekenen en het etsen

Allemaal feiten die we in relatie hebben kunnen brengen met kosmobiologische elementen.



 
































Reacties
Lijst met albums
Beeldhouwers

Stijlen, vormen en materialen

Schilders

Stijlen, vormen en kleuren, materialen

Categorieën
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl